جمال رضايى

227

بيرجندنامه ( فارسى )

* - صمدى . حاجى ملّا محمّد على و پسر ( حاجى مهدى صمدى ) . * - فرزانه . حاجى آقا رضا . * - فرهنگ . آقا ميرزا حسن ( كرمانى ) و پسران ( محمّد على و اكبر آقا فرهنگ ) . * - كريم‌زاده . حاجى محمّد رضا . * - محسن‌زاده . احمد . * - ملك . حاجى محمّد حسين . * - ناصرى . حاجى آقا محمّد . * - يزدى . حاجى غلامرضا . « 1 » 5 - 2 - صنعتگران و پيشه‌وران : صنعتگران و پيشه‌وران طبقه‌اى خاص بودند كه گرچه همهء آنان با بازار ارتباط داشتند و در بازار كار مىكردند ولى بازرگان نبودند . اين طبقهء بزرگ به تناسب صنعت و يا پيشه‌اى كه داشتند به اصناف مختلف تقسيم مىشدند ، هر صنف يك رئيس يا بزرگ داشت كه همهء اعضاى صنف او را قبول داشتند و نظر و رأى او را مىپذيرفتند و اجرا مىكردند ، رؤساى اصناف همه زير نظر « ملك التجّار » بودند و او رئيس و « ملك » تمام بازاريان بود . هر صنف بازار ويژه‌اى داشتند كه بيشتر اعضاء آن صنف در همان بازار به كار و كسب اشتغال داشتند . « 2 » اصناف صنعتگران و پيشه‌وران بيرجند در آن زمان عبارت بودند از : آهنگران ، بزّازان ، پنبه‌فروشان « 3 » ، پوزاردوزان ، خرّازىفروشان ، خيّاطان ، داشگران ( سفالگران ) و كوره‌پزان ، دبّاغان ، رنگرزان ، سرّاجان ، عطّاران ( سقطفروشان ) ، قالىفروشان ، كفش‌دوزان « 4 » ، مسگران ، نجّاران ، كلاه‌مالان ( نمدمالان ) و . . . 6 - 2 - كشاورزان : كشاورز را در بيرجند « بزگر » ( - برزگر ) مىنامند و هنوز تلفّظ گويشى واژه فراموش نشده

--> ( 1 ) . چنان كه ملاحظه مىشود نام‌هاى برخى از اين بازرگانان در شمار ملّاكان آمده است . چون همانطور كه ياد شد برخى يا بسيارى از آنان به ملّاكى اشتغال داشتند . بعضى از بازرگانان و بازاريان - وقتى كه نيروى كار در آنها كاهش مىيافت - سرمايه‌هاى خود را در « ملّاكى » به‌كار مىانداختند ملك مىخريدند و به اجاره مىدادند و از درآمد آنها بهره‌مند مىشدند . ( 2 ) . نك : بازارها . صص 108 - 103 . ( 3 ) . اين صنف بجز پنبه ، پشم و كرك ، مو و فرآورده‌هاى آن را خريد و فروش مىكرد . ( 4 ) . كفشدوزان به چند صنف كوچك داخلى تقسيم مىشدند مانند ارسىدوزان ، كفش ساده‌دوزان ، چپت‌دوزان ( چارق دوزان ) .